Anıt kaya mezarları, tarih boyunca yüksek sosyal statüye sahip bireylerin defnedildiği önemli yapılar olarak karşımıza çıkar. Bu mezarlar, hem mimari özellikleri hem de kültürel anlamlarıyla dikkat çekmektedir. Genellikle kayaların içine işlenerek inşa edilen bu yapılar, ölülerin ruhunun yüceltilmesi ve anısının yaşatılması amacıyla tasarlanmıştır. Anıt mezarların bulunduğu alanlar, hem tarihsel hem de turistik açıdan büyük bir öneme sahiptir.

Anıt kaya mezarları, kayaya oyularak oluşturulmuş, genellikle yüksek statüye sahip kişiler için yapılmış mezarlardır. Bu mezarların bazı özellikleri:

• Yer seçimi: Yüksek kayalıklara ve dikkat çekmeyen bölgelere yapılır.
• Yapı: Tek odalı veya birden fazla odadan oluşabilir. Odaların içine ölünün yatırıldığı sekiler ve özel eşyalar konulur.
• Süsleme: Dış cephelerde aileye ait bilgiler ve çeşitli figürler bulunabilir.
• Kültürel etki: Pers etkisi ile Anadolu'da yaygınlaşmıştır. Likya, Karya ve Frigya bölgelerinde sıkça rastlanır.

Anıt kaya mezarlarına örnek olarak, Dalyan'daki Kaunos kaya mezarları ve Ürdün'deki Petra mezarları verilebilir.